اخبار و مقالات راهکارهای سازمانی ایرانسل

بررسی راهکارهای مدیریت پسماند در اروپا

بررسی راهکارهای مدیریت پسماند در اروپا

نگاهی جامع به موضوع مدیریت ضایعات و پسماند در اتحادیه اروپا

1397/3/28 دوشنبه
تعداد بازدید: 3243

 

مقدمه‌ای بر شاخص‌های مدیریت پسماند

اتحادیه اروپا در سیاست‌های جدید خود برای مدیریت پسماند قصد دارد با ایجاد یک اقتصاد چرخشی، مواد و منابع را تا حد امکان در اقتصاد و چرخه مصرف حفظ کند و معدوم‌سازی پسماندها را به آخرین مرحله از این سیاست انتقال دهد. شاخص‌های جدید مدیریت پسماند اتحادیه اروپا طوری تعیین‌شده‌اند که بازیافت بیشتر و معدوم‌سازی کمتر در دستور کار قرار بگیرد.

مجموعه شاخص‌های مدیریت پسماند به‌صورت کلی تولید و مدیریت ضایعات را در کشورهای عضو اتحادیه اروپا اندازه‌گیری می‌کند. در حقیقت این شاخص‌ها منعکس‌کننده نرخ بازیافت پسماند ایجادشده در کشورهای اروپایی بر اساس نوع رفتار هرکدام از آن‌ها است.

یافته‌های آماری

مجموعه شاخص‌های مدیریت پسماند با استفاده از داده‌های منابع بین‌المللی یا منابع داخلی، زیر نظر قوانین و مقررات خاصی (WstatR) تهیه و تنظیم میشوند. این مجموعه‌ داده‌ها بر اساس میزان پسماندی که در هر یک از کشورها مدیریت شده، به دست می‌آیند. مبدا تولید این پسماندها در این محاسبات در نظر نگرفته شده است و فقط محل مدیریت پسماند در محاسبات گنجانده شده‌است.

شاخصهای مربوط به ضایعات مدیریت‌شده توسط هر کشور، به‌عنوان یک درصد از کل مقدار ضایعات بازیافت شده در نظر گرفته می‌شوند. مجموعه‌ای از شاخص‌ها شامل نرخ‌های بازیافت برای پنج بخش در آمار مربوط به WstatR در شکل (1) آمده است.

این مجموعه از شاخص‌ها میزان اتلاف را در بخش‌های مختلف که هم مربوط به سازمان‌ها و هم مصارف خانگی است، پوشش می‌دهد. اما برخی از اتلاف‌هایی که در حوزه معدن و صنعت ساختمانی به وجود آمده، را شامل نمی‌شود.

شاخص‌های مدیریت پسماند

شکل 1 شاخص‌های مدیریت پسماند را برای 28 عضو اتحادیه اروپا در سال 2014 نشان می‌دهد که بر مبنای نوع مدیریت آن‌ها مشخص‌ شده است. بر مبنای داده‌های به‌دست‌آمده از WstatR در اتحادیه اروپا، 746 میلیون تن پسماند به جزء ضایعات تولیدشده در بخش معادن و صنایع ساختمانی، در سال 2014 بازیافت شده است. با توجه به اینکه زیرساخت‌های مدیریت پسماند با توجه به نوع پسماند متفاوت است، گاهی اوقات بسته به فاصله سایت‌های مختلف مدیریت پسماند و پراکندگی آن‌ها در کشورهای مختلف، صرفه اقتصادی با صادرات پسماند یا واردات آن است. کشورهای اروپایی نیز از این مورد مستثنا نیستند. در سال 2014، صادرات پسماند به خارج از اتحادیه اروپا به میزان 11.2 میلیون تن بوده است و 37 میلیون تن پسماند از خارج از اتحادیه اروپا وارد شده است. صادرات به کشورهای غیر اتحادیه اروپا عمدتاً شامل ضایعات فلزی، ضایعات کاغذ و مقوا، ضایعات پلاستیکی و سایر ضایعات برای بازیافت است. به‌طورکلی، 54.6٪ یا به عبارتی 421 میلیون تن از پسماند‌های تولیدشده در داخل کشورهای اتحادیه بازیافت شده، 18٪ این مقدار یا 139 میلیون تن، از طریق سوزاندن یا روش‌های دیگر تبدیل به انرژی شده است (پسماند فقط از طریق سوزاندن تبدیل به انرژی نمی‌شود بلکه روش‌هایی مثل تبدیل به گاز یا مایع سوختی و روش‌های مشابه به‌عنوان تبدیل پسماند به انرژی مطرح هستند) و نهایتاً 196 میلیون تن یا به عبارتی 25.3% از کل ضایعات دفن می‌شوند.

شکل 2 و شکل 3، مدیریت پسماندهای تولیدشده در اتحادیه اروپا از سال 2010 تا 2014 میلادی را نشان می‌دهد.

نرخ‌های مربوط به مدیریت ضایعات نرخ‌های مربوط به مدیریت ضایعات

همان‌طور که نرخ‌های مربوط به مدیریت ضایعات در شکل 3 نشان می‌دهد، مقدار کل ضایعاتی که در طول این مدت مدیریت ‌شده، از 759 میلیون تن در سال 2010 میلادی به 773 میلیون تن در سال 2014 میلادی افزایش پیداکرده است.

میزان پسماند بازیافت شده در فاصله سال‌های 2010 تا 2014 میلادی نشان از رشد به میزان 27 میلیون تن (7% افزایش در تولید پسماند) دارد که منجر به افزایش نرخ بازیافت از 53% به 55% شده است.

ازجمله چالش‌های همیشگی اتحادیه اروپا بحث تأمین انرژی است که این موضوع در مدیریت پسماند نیز مشهود است. تبدیل پسماند به انرژی یا بازیابی انرژی از سال 2010 میلادی با افزایشی به میزان 20 میلیون تن (24% از کل)، روندی صعودی داشته که این موضوع، منجر به افزایش سهم بازیابی انرژی از 11٪ به 14٪ از کل پسماند‌ها شده است. بخشی از این افزایش ناشی از بازنگری در استانداردها و طبقه‌بندی مجدد انواع بازیافت و سخت‌گیری‌ در سوزاندن پسماند، برای رسیدن به کارآیی در انرژی است.

جالب است بدانید بخش زیادی از ضایعات تا قبل از این استانداردها سوزانده می‌شد بدون آن‌که از انرژی آن استفاده شود. اما این بازنگری مابین سال‌های 2010 تا 2014 میلادی، منجر به 7 میلیون تن کاهش در میزان سوزاندن پسماند بدون بازیابی انرژی شد. افزایش بازیافت انرژی و بهبود نرخ مدیریت پسماند منجر به کاهش دفن پسماند در اراضی مختلف نیز شده است. دفن زباله از سال 2010 تا 2014 میلادی، به میزان 9 میلیون تن کاهش یافته اما همچنان 25% از کل ضایعات تولید شده در سال 2014 میلادی را شامل می‌شود.

در شکل شماره 4، داده‌های قبلی به تفکیک کشورهای مختلف برحسب واحد کیلوگرم به ازای هر نفر ارائه ‌شده است (سرانه مدیریت پسماند). در این شکل، ستون‌های عمودی نشان‌دهنده میزان مدیریت پسماند در هر کشور است. همچنین رنگ‌های مشخص‌شده روی هر ستون، مقدار پسماند را برحسب روش مدیریت آن نشان می‌دهد.

مقادیر پسماند مدیریت‌شده به ازای جمعیت هر کشور

این شکل نشان می‌دهد که مقادیر پسماند مدیریت‌شده به ازای جمعیت هر کشور پراکندگی بالایی دارد که نشان از ساختار متفاوت در اقتصاد، تولید و مصرف انرژی است. در این بین، حدود یک‌سوم از ضایعات بازیافت ‌شده مربوط به زباله شهری و دوسوم آن مربوط به ضایعات صنعتی، کشاورزی یا به‌طورکلی ضایعات غیرشهری است. شکل‌های ارائه‌شده مشخص می‌کنند که نرخ بازیافت باید بر اساس پیشینه ساختار اقتصادی کشورهای عضو بررسی شود.

بازیافت در کشورهای اروپایی

نرخ بازیافت پسماند سنجه خوبی برای ارزیابی سطح پیشرفت در یک اقتصاد چرخشی است. در سال 2014 میلادی، 28 کشور عضو اتحادیه اروپا 55% از کل ضایعات این قاره، که به‌طور تقریبی برابر است با 830 کیلوگرم به ازای هر فرد، را بازیافت کرده و به اقتصاد برگردانده‌اند. بیش از نیمی از این پسماندها مربوط به ضایعات فلزی، ضایعات کشاورزی و دامداری و کاغذ هستند. همچنین ضایعات چوبی، مواد معدنی و شیشه یک‌چهارم دیگر از کل پسماندهای این منطقه را شامل می‌شود.

بازیافت در کشورهای اروپایی

در بین کشورهای این منطقه، نرخ بازیافت از 10٪ که مربوط به کشور یونان است تا 78٪ که نرخ بازیافت کشور بلژیک است، متفاوت است. علاوه بر این، کشورهایی همچون بلژیک، اسلوونی، هلند، ایتالیا، لوکزامبورگ، اتریش، لیتوانی، چک و لهستان نرخ بازیافتِ بالای 60% داشته و کشورهای کمتر توسعه‌یافته مثل بلغارستان، یونان و اِستونی نرخ‌ بازیافت پایینتر از 20% دارند. همچنین اگر در این مقایسه نرخ بازیافت را برحسب جمعیت محاسبه کنیم، در این صورت کشورهای بلژیک، هلند، اِستونی و لهستان در بهترین جایگاه‌ها قرار دارند که نشان از فرهنگ متفاوت این کشورها در تولید زباله است.

دفن پسماند، آخرین اولویت چرخه مدیریت پسماند

همان‌طور که همه می‌دانیم جهان با مشکل انرژی مواجه است که این موضوع در مطالب پیشین که منتشر کردیم با دقت بیشتری بررسی شد و راه‌حل‌هایی بر مبنای اینترنت اشیا برای آن ارائه شد. با دفن پسماند حجم زیادی از منابع که می‌توانستند به چرخه مصرف برگردند یا تبدیل به انرژی شوند، از بین می‌روند. به همین علت آخرین اولویت در چرخه مدیریت پسماند دفع آن‌هاست. دفن ضایعات در اتحادیه اروپا و در سال‌های اخیر به‌صورت مستمر رو به کاهش بوده و این مقدار به 196 میلیون تن ضایعات دفن شده در سال 2014 میلادی رسیده است. چنانچه فاکتور جمعیت در این عدد لحاظ شود تقریباً 385 کیلوگرم پسماند به ازای هر شهروند، دفن می‌شود که 80٪ این مقدار از زباله‌های شهری تشکیل شده است.

نرخ دفن پسماند در کشورهای عضو اتحادیه تفاوت زیادی دارد که این موضوع به‌طورکلی منعکس‌کننده تفاوت در سیستم‌های مدیریت پسماند و سیاستهای مربوط به دفن زباله به‌طور خاص است. با افزایش تعداد کشورهای عضو، سیاست‌های جدیدی وضع شد تا دفن پسماند برای زباله‌های قابل بازیافت و قابل‌احتراق به حداقل خود برسد. این کار با فراهم آوردن مشوقهای اقتصادی برای عدم دفع پسماند و بازگرداندن آن به چرخه اقتصادی همراه شده است. میزان موفقیت این شاخص‌ها در کشورهایی مثل هلند، بلژیک، دانمارک، لوکزامبورگ و سوئد کاملاً مشخص است. این کشورها در سال‌های اخیر کمتر از 10% از پسماند خود را دفن کرده‌اند.

نقش اساسی بازیابی انرژی در مدیریت پسماند

نقش اساسی بازیابی انرژی در مدیریت پسماند

سوزاندن پسماند و بازیابی انرژی اهمیت بالایی در مدیریت پسماند دارند. کشورهای متعددی همچون فنلاند، دانمارک و سوئد بین 36 تا 42 درصد از ضایعات تولیدشده خود را در سال 2014 میلادی از این طریق بازیافت کرده‌اند. در فنلاند بیش از 80 درصد از زباله‌های سوزانده شده را ضایعات چوب تشکیل میدهند.

سوزاندن ضایعات شامل استفاده از پسماندها به‌جای سوخت است که این کار به‌طور عمده در نیروگاه‌ها و کوره‌های سیمان انجام می‌شود. یکی دیگر از کاربردهای سوزاندن پسماند برای کاهش حجم یا کاهش خطر آن‌ها برای محیط‌زیست است که این کار برای ضایعات بیمارستانی مرسوم است. در سال 2012 میلادی 75٪ از پسماندهای سوزانده شده در کشورهای اتحادیه اروپا به انرژی تبدیل‌شده‌ است (بازیابی انرژی) و 25٪ باقیمانده نیز با هدف امحا سوزانده شده‌اند. در سال 2014 میلادی، بیش از 80% ضایعاتی که سوزانده شده‌اند، از زباله‌هایی همچون ضایعات خانگی، ضایعات چوبی و دیگر باقی‌مانده‌های آن تشکیل‌شده بود.

جمع‌بندی

همان‌طور که گفته شد، مدیریت پسماند یکی از موضوعات جدی در کشورهای اروپایی است. به همین دلیل سرمایه‌گذاری زیادی بر روی سیستم‌های مدیریت پسماند شده که قابلیت کنترل و گزارش‌دهی لحظه‌ای را فراهم می‌کند. این سیستم مجموعه شاخص‌های مدیریت پسماند را در اختیار مدیران قرار می‌دهد که به تفکیک نوع پسماند گزارش می‌شود. این گزارش‌ها شامل تمام بخش‌های اقتصادی و مصارف شهری است. بااین‌حال پسماند تولیدی در معادن و ضایعات مربوط به صنایع ساختمانی که حدود دوسوم از کل ضایعات را شامل می‌شوند، در این سیستم گزارش‌ نمی‌شوند.

شاخص‌هایی که توسط اتحادیه اروپا منتشر شده‌اند محدودیت‌هایی را در تصمیم‌گیری مدیران ایجاد می‌کنند. مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

  • در بعضی از محصولات، طبقه‌بندی‌های مختلفی که برای استفاده در تجارت بین کشورها کاربرد دارند، تفاوتی بین کالاها و ضایعات قائل نیستند.
  • در سطح کلان، این آمارها مربوط به کشورهای عضو اتحادیه اروپا است و تمام کشورها را در برنمی‌گیرد.

سیاست‌های مدیریت پسماند اروپا به‌منظور کاهش اثرات منفی پسماند بر محیط و زندگی شهروندان اروپایی و افزایش بهره‌وری در استفاده از منابع به وجود آمده‌اند. هدف بلندمدت این سیاست‌ها تبدیل اروپا به جامعه‌ای است که بازیافت پسماند یکی از ارکان آن است. یکی از اثرگذارترین عوامل در موفقیت آینده اقتصاد اروپا و استفاده بهینه از انرژی، مدیریت بهینه پسماندها است که این موضوع در استراتژی بلندمدت اتحادیه اروپا نیز دیده شده است. به همین دلیل اولویت این کشورها در مدیریت پسماند به ترتیب شامل استفاده مجدد، بازیافت یا دیگر شکل‌های بازیابی و در نهایت دفن زباله‌هاست. همچنین این موضوع مدیریت پسماند را تبدیل به دومین عامل اشتغال‌زا با رشد سریع در کشورهای اروپایی کرده که قطعاً نقش به سزایی در اقتصاد آینده‌ اروپا ایفا خواهد کرد.

متأسفانه آمارهای داخلی نشان از فاصله زیاد ایران با سایر کشورهای پیشرفته چه در بحث تولید زباله و چه در بحث بازیافت پسماند دارد. هر فرد تهرانی به‌طور میانگین دو برابر میانگین جهانی زباله تولید می‌کند که این عدد برای میانگین یک شهروند ایرانی به سه برابر استاندارد جهانی نیز می‌رسد. همان‌طور که دیدیم مدت‌هاست در دنیا راه‌حل‌هایی منطقی به‌جای محو و دفن زباله مطرح‌شده و سال‌هاست کشورهای پیشرفته بخشی از زباله‌ها را به چرخه مصرف بازمی‌گردانند. در کشور ما باگذشت بیش از یک دهه از تصویب طرح مدیریت پسماند و حدود 60 سال از تأسیس اولین کارخانه بازیافت کشور هنوز به یک آمار منطقی در زمینه پسماند نرسیده‌ایم.

هرچند تغییر فرهنگ در زمینه کاهش تولید پسماند و تفکیک آن ضروری است، اما راهکارهای فناورانه که بتوانند در مدیریت پسماند کمک کنند چند سالی است که مطرح‌شده است. ازجمله این راهکارها، شهر هوشمند است. این راهکار با در اختیار قرار دادن اطلاعات مفید در زمینه پسماند، به تصمیم‌سازی بهتر و رسیدن به درصد بهره‌وری بالاتر کمک می‌کند. واحد کسب‌وکار سازمانی ایرانسل همواره به دنبال آن است تا با ارائه آخرین راهکارها و فناوری‌های روزآمد، در راه رسیدن به استانداردهای جهانی چه در سطح سازمان‌ها و چه در سطح ملی نقشی اساسی داشته باشد.

از رشد و گسترش شهرهای هوشمند در سراسر جهان چه می‌دانید؟


منابع:

بيشتر
آخرین مطالب
الکامپ ۲۰۱۹
1398/4/29 شنبه
آخرین ویدیوها
آرشیو ویدیوها در آپارات
مطالب مرتبط

* نظر
وب سایت
* ایمیل
* نام

نظر دهید